خبر یک:
در آغاز سال ۲۰۲۶ میلادی، ایران با موجی از اعتراضات مردمی مواجه شد که از ۲۸ دسامبر ۲۰۲۵ آغاز شد و ظرف چند هفته تمام کشور را فراگرفت. این اعتراضات ابتدا در پی سقوط ارزش پول ملی و بحران اقتصادی شکل گرفت، اما بهسرعت به مطالبه تغییرات سیاسی بنیادین و پایان نظام جمهوری اسلامی تبدیل شد.
ابعاد سرکوب و آمار کشتهشدگان
بر اساس گزارشهای معتمد نهادهای حقوق بشری:
- سازمان Human Rights Activists News Agency مستقر در آمریکا حداقل ۳٬۹۱۹ کشته را طی این دوره تأیید کرده است — که شمار واقعی میتواند بسیار بیشتر باشد.
- برخی گزارشهای داخلی و رسانهها آمارها را حتی بالاتر تخمین میزنند؛ منابعی از داخل بیمارستانها و کادر درمانی اعلام کردهاند که ممکن است بیش از ۱۲٬۰۰۰ تا ۱۸٬۰۰۰ کشته و صدها هزار مجروح در جریان این سرکوب وجود داشته باشد.
- دولت ایران برای اولین بار در تاریخ رسمی خود اذعان کرد که «چند هزار نفر» در ناآرامیها کشته شدهاند، اگرچه تلاش کرده است مسئولیت مستقیم را نپذیرد.
این موج خشونت در مدت زمان کمتر از ۲۰ روز رخ داد و بنا به تحلیل رسانهها، ایران را در صدر کشورهایی قرار داده که «خونینترین سرکوب اعتراضات مردمی را در کوتاهترین بازه زمانی» ثبت کردهاند.
ویژگیهای سرکوب
روشهای بهکاررفته توسط نیروهای امنیتی و نظامی جمهوری اسلامی شامل موارد زیر گزارش شده است:
- استفاده از تیراندازی مستقیم به سمت معترضان غیرمسلح و شلیک گلولههای واقعی.
- قطع اینترنت و ارتباطات برای جلوگیری از انتقال اطلاعات و شواهد.
- بازداشت گسترده دهها هزار نفر از جمله فعالان، خبرنگاران و شهروندان عادی.
- تهدید به اعدام و برچسبزنی به معترضان بهعنوان «منافق» یا «محرِب».
- استفاده از نیروی شبهنظامیان و بسیج برای مقابله با تجمعات.
جمهوری اسلامی ایران در ۴۷ سال گذشته
حکومت جمهوری اسلامی از زمان تأسیس در سال ۱۳۵۷ هجری شمسی بارها به سرکوب اعتراضات مردمی متهم شده است:
- در اعتراضات آبان ۱۳۹۸ پس از افزایش قیمت بنزین، نهادهای حقوق بشری خارجی و منابع مستقل آمار تا حدود ۱۵۰۰ کشته و هزاران بازداشت گزارش کردند.
- موج دیگری از اعتراضات در سال ۲۰۲۲–۲۰۲۳ (جنبش «زن، زندگی، آزادی») با واکنش شدید نیروهای امنیتی مواجه شد و دستکم ۵۰۰–۵۵۰ نفر کشته شدند.
در مجموع، سرکوبهای متعدد طی چند دهه اخیر نشان میدهد که استفاده از زور شدید علیه مطالبهگران اجتماعی به یک سیاست تکرارشونده تبدیل شده، اما شدت و دامنه سرکوب ۲۰۲۶، حتی نسبت به دورههای قبلی بیسابقه است.
مقایسه جهانی: ایران و دیگر کشورها
برای تحلیل بهتر وضعیت ایران، لازم است سرکوبهای بزرگ دیگر کشورها را نیز بررسی کنیم:
۱) سوریه — اعتراضات و جنگ داخلی
اعتراضات مردمی علیه حکومت بشار اسد در سال ۲۰۱۱ در چارچوب «بهار عربی» آغاز شد. در این دوره:
- براساس گزارش دفتر حقوق بشر سازمان ملل، در دوران نخست اعتراضات داخلی تا بیش از ۲٬۹۰۰ کشته گزارش شد.
- این اعتراضات سپس به جنگ داخلی دههها بدل شد و شمار کشتهها تا صدها هزار تن (شامل غیرنظامیان و نظامیان) افزایش یافت، اما این کشتهها بیش از همه در نتیجه جنگ داخلی و نه صرفاً سرکوب اعتراضات خیابانی گزارش شدهاند.
۲) میانمار — اعتراضات پس از کودتا
پس از کودتای نظامی در سال ۲۰۲۱، مردم میانمار برای بازگرداندن دولت منتخب اعتراض کردند و سرکوب شدیدی را تجربه کردند:
- سازمانهای حقوق بشری بینالمللی گزارش دادهاند که شمار کشتههای غیرنظامی در اعتراضات گسترده بیش از ۵۱۰ نفر بوده است — رقمی که احتمالاً بسیار بیشتر است چرا که محدودیت دسترسی به اطلاعات وجود دارد.
- همچنین در جریان ضربوشتم و سرکوبهای خاص (مانند کشتارها در مناطق شهری)، گروههای مستقل میانمار تعداد موارد کشتههای انفرادی بیشتر از ۶۰–۸۰ نفر در یک رویداد را ثبت کردهاند.
۳) بنگلادش — «انقلاب ژوئیه»
اعتراضات مردمی در بنگلادش که از آغاز ژوئیه ۲۰۲۴ و در قالب «انقلاب ژوئیه» ادامه یافت:
- بررسی سازمان ملل متحد و نهادهای حقوق بشری نشان داد که در حدود ۱٬۴۰۰ نفر در جریان سرکوبها طی چند هفته تا حدود اوایل آگوست ۲۰۲۴ کشته شدهاند.
- این اعتراضات در دورهای ۴۶ روزه و در واکنش به تصمیمات حکومتی و خواست برای اصلاحات انجام گرفت.
رکوردها و تحلیل مقایسهای
اگر آمارهای معتبر را کنار هم قرار دهیم، میتوان گفت که سرکوب ایران در شروع سال ۲۰۲۶ بهلحاظ تعداد کشتهشدگان در بازه زمانی کمتر از یک ماه، بیسابقه است:
- ایران: بیش از ۳٬۹۰۰ تا حتی گزارشهایی تا ۱۲٬۰۰۰+ کشته در کمتر از ۲۰ روز.
- میانمار: حدود ۵۱۰+ کشته طی بیش از یک سال اعتراض.
- سوریه (اعتراضات اولیه): حدود ۲٬۹۰۰+ کشته طی چند ماه قبل از جنگ داخلی.
- بنگلادش: حدود ۱٬۴۰۰ کشته طی چند هفته «انقلاب ژوئیه».
این مقایسه نشان میدهد که خشونت و شمار تلفات ایران در این دوره کوتاه، از بسیاری از رویدادهای مشابه جهانی فراتر رفته است — بهویژه اگر شمار واقعی قربانیان بالاتر از آمارهای رسمی و میدانی باشد.
نتیجهگیری
سرکوب اعتراضات مردمی در ایران در آغاز سال ۲۰۲۶، در تاریخ معاصر این کشور و در مقیاس جهانی، یکی از خونینترین و شدیدترین واکنشها نسبت به مطالبههای مردمی محسوب میشود. آمارهای رسمی و بینالمللی نشان میدهد که در کمتر از چند هفته، هزاران نفر توسط نیروهای امنیتی کشته و دهها هزار نفر بازداشت شدهاند. این دوره از سرکوب حتی نسبت به اعتراضات بزرگ جهانی مانند بنگلادش، سوریه و میانمار در بازه زمانی مشابه نیز برجستهتر بوده است و میتواند موضوع توجه جامعه بینالملل و مستندات حقوق بشری قرار گیرد.
